De Wall Street Crash van 1929, ook bekend als de Grote Crash of de Crash van ’29, markeert een van de grootste financiële catastrofes in de moderne geschiedenis. Deze gebeurtenis veroorzaakte wereldwijd economische instabiliteit en wordt vaak gezien als een belangrijke factor in het ontstaan van de Grote Depressie, die de jaren dertig domineerde.
Inhoudsopgave
De context van de ‘Roaring Twenties’
De crash vond plaats aan het einde van de zogenaamde ‘Roaring Twenties’, een decennium van economische voorspoed en optimisme in de Verenigde Staten. Na de Eerste Wereldoorlog beleefde het land een ongekende industriële groei, met grote investeringen in infrastructuur, woningbouw en nieuwe technologieën zoals de auto en het vliegtuig. De aandelenmarkt was booming en velen geloofden dat de groei oneindig zou zijn. De Dow Jones Industrial Average, een belangrijke beursindex, was in waarde verviervoudigd tussen 1924 en 1929, wat leidde tot wijdverspreide speculatie op de beurs.
Het optimisme van deze jaren maakte echter plaats voor een vals gevoel van veiligheid. Veel beleggers kochten aandelen op krediet, vaak met slechts een kleine aanbetaling en met de verwachting dat de koersen zouden blijven stijgen. Dit fenomeen, bekend als ‘margehandel’, zorgde ervoor dat veel investeerders extreem kwetsbaar werden voor zelfs kleine dalingen in de aandelenkoersen.
De oorzaken van de crash
De oorzaken van de Wall Street Crash van 1929 zijn complex en multifactorieel, maar enkele belangrijke factoren die hebben bijgedragen aan de crash zijn:
- Speculatie op de aandelenmarkt: Zoals eerder genoemd, kochten veel mensen aandelen met geleend geld, in de verwachting dat de koersen zouden blijven stijgen. Dit creëerde een gevaarlijke bubbel op de markt, waarbij de prijzen veel hoger lagen dan de werkelijke waarde van de aandelen.
- Economische onevenwichtigheden: Hoewel de aandelenmarkt florissant leek, waren er in de bredere economie alarmerende signalen. De staalproductie daalde, de autoverkopen namen af, en de bouw stagneerde. Veel consumenten hadden zich diep in de schulden gestoken om goederen te kopen, terwijl hun lonen niet in hetzelfde tempo stegen. Deze discrepantie tussen consumptie en productie creëerde een onstabiele economische basis.
- Monetair beleid: De Amerikaanse Federal Reserve verhoogde de rentevoeten in 1928 en 1929, in een poging om de speculatie op de aandelenmarkt te temperen. Dit had echter een averechts effect en droeg bij aan een verkrapping van het krediet, waardoor bedrijven en consumenten minder gemakkelijk geld konden lenen.
- Internationale invloeden: De Amerikaanse economie was nauw verbonden met de wereldeconomie, en toen de Londense Beurs in september 1929 instortte, begonnen Amerikaanse beleggers ook te verkopen. Dit creëerde een kettingreactie, waarbij paniek zich snel verspreidde naar Wall Street.
Het Verloop van de Wall Street Crash: Zwarte Donderdag en Zwarte Dinsdag
Zwarte Donderdag: Het Begin van de Paniek
Op 24 oktober 1929, bekend als Zwarte Donderdag, begon de chaos op de beurs. De dag startte met een daling van 11% in de waarde van aandelen, wat leidde tot paniek onder beleggers. In die tijd was de technologie voor het rapporteren van aandelenkoersen beperkt, wat betekende dat veel handelaren niet wisten wat de actuele prijzen van hun aandelen waren. Deze onzekerheid droeg bij aan de groeiende paniek.
Verschillende prominente bankiers, waaronder Thomas W. Lamont van Morgan Bank en Charles E. Mitchell van de National City Bank, kwamen bijeen om een oplossing te zoeken voor de chaos. Ze besloten om grote hoeveelheden aandelen te kopen in een poging de markt te stabiliseren. Dit had tijdelijk effect: de koersen herstelden enigszins, en de dag sloot met een kleiner verlies dan gevreesd.
Zwarte Dinsdag: De Grootste Verkoopdag in de Geschiedenis
Hoewel de banken op Zwarte Donderdag tijdelijk rust hadden gebracht op de markt, duurde de opluchting slechts enkele dagen. Op 29 oktober 1929, bekend als Zwarte Dinsdag, stortte de aandelenmarkt volledig in. Op deze dag werden ongeveer 16 miljoen aandelen verhandeld, een ongekend aantal op dat moment. De Dow Jones zakte met nog eens 12%, wat neerkwam op een verlies van ongeveer 14 miljard dollar in aandelenwaarde in één dag.
De paniek op Zwarte Dinsdag werd versterkt door margin calls: veel beleggers hadden geleend om aandelen te kopen, en nu de koersen daalden, eisten banken dat ze hun schulden terugbetaalden. Dit leidde tot een vicieuze cirkel: beleggers moesten hun aandelen verkopen om hun schulden te betalen, wat de koersen nog verder deed dalen.
De Nasleep in de Directe Maanden
Na Zwarte Dinsdag bleef de aandelenmarkt volatiel. Op 13 november 1929 bereikte de Dow Jones een voorlopig dieptepunt, na een daling van bijna 50% sinds het hoogtepunt in september dat jaar. Hoewel de markt in de daaropvolgende maanden enigszins herstelde, was de schade enorm. Het vertrouwen van het publiek in de aandelenmarkt was diep beschadigd, en veel beleggers waren al hun spaargeld kwijtgeraakt.
Dit markeerde echter slechts het begin van een bredere economische crisis. De financiële sector was zwaar getroffen, met talloze faillissementen van banken en bedrijven. De ineenstorting van de markt zou uiteindelijk bijdragen aan de langdurige economische depressie die volgde, beter bekend als de Grote Depressie.
De Grote Depressie: Gevolgen van de Crash
De Economische Impact in de Verenigde Staten
De directe nasleep van de Wall Street Crash van 1929 veroorzaakte een kettingreactie van economische problemen die de Amerikaanse economie in een diepe depressie stortten. De crash vernietigde niet alleen het vertrouwen in de aandelenmarkt, maar leidde ook tot de ineenstorting van talloze banken en bedrijven. Veel bedrijven die afhankelijk waren van leningen konden hun schulden niet terugbetalen, wat leidde tot massaontslagen en een sterke daling van de industriële productie.
In 1930 en 1931 bleef de situatie verslechteren. Tussen 1930 en 1933 daalde de industriële productie met bijna 50%, terwijl de werkloosheid in de Verenigde Staten opliep tot 25%. Ongeveer 13 miljoen Amerikanen waren werkloos tegen het hoogtepunt van de Grote Depressie. Dit leidde tot wijdverbreide armoede, met duizenden gezinnen die hun huizen verloren en in armoedige omstandigheden moesten leven.
Bankfaillissementen speelden een centrale rol in de verslechtering van de situatie. In 1930 gingen meer dan 1.300 banken failliet, en tegen het einde van 1931 was dat aantal verdubbeld. Dit leidde tot een verlamming van het kredietstelsel, waardoor bedrijven geen leningen konden krijgen om te blijven functioneren en consumenten geen toegang meer hadden tot hun spaargeld.
De Sociale Impact: Werkloosheid en Armoede
De sociale impact van de crash en de daaropvolgende depressie was immens. Miljoenen Amerikanen verloren hun banen en moesten vertrouwen op liefdadigheid en overheidssteun om te overleven. Veel steden richtten soepkeukens op, waar werkloze Amerikanen gratis maaltijden konden krijgen. Deze liefdadigheidsinitiatieven werden een symbool van de armoede die het land teisterde.
Daarnaast was er een toename van migratie in de Verenigde Staten, met veel werkloze Amerikanen die op zoek gingen naar werk in andere delen van het land. Dit fenomeen werd versterkt door de Dust Bowl in de vroege jaren dertig, een periode van extreme droogte in de Midwest, die boeren dwong hun land te verlaten en op zoek te gaan naar werk in steden.
Wereldwijde Gevolgen: De Europese Economieën en Verder
De economische problemen die begonnen in de Verenigde Staten verspreidden zich snel naar andere delen van de wereld. De wereldhandel stortte in, deels als gevolg van protectionistische maatregelen zoals de Smoot-Hawley Tariff Act van 1930, die de invoerbelastingen in de Verenigde Staten verhoogde. Dit leidde tot vergeldingsmaatregelen van andere landen en een wereldwijde daling van de handel. De economieën van veel Europese landen, die al herstellende waren van de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog, werden zwaar getroffen door de verminderde handel en de economische neergang in de VS.
In Europa was de impact bijzonder groot in landen zoals Duitsland, waar de economie sterk afhankelijk was van Amerikaanse leningen. Toen deze leningen werden teruggetrokken na de crash, stortte de Duitse economie in, wat bijdroeg aan de politieke instabiliteit die uiteindelijk leidde tot de opkomst van het nazisme. Andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, zagen eveneens een scherpe daling in hun industriële productie en een toename van de werkloosheid.
De wereldwijde economische crisis veroorzaakte ook politieke spanningen. Regeringen worstelden om de situatie onder controle te krijgen, wat leidde tot een groeiende invloed van extreme politieke bewegingen, zowel aan de linker- als de rechterkant van het politieke spectrum.
Lange Termijn Gevolgen en Lessen van de Wall Street Crash
De Lange Termijn Gevolgen voor de Verenigde Staten
De Wall Street Crash van 1929 had gevolgen die ver voorbij de jaren dertig reikten. Hoewel de Amerikaanse economie in de jaren veertig begon te herstellen, duurde het tientallen jaren voordat het vertrouwen in de financiële markten volledig hersteld was. De crash heeft belangrijke lessen opgeleverd over de gevaren van speculatie en overheidsbeleid ten aanzien van financiële markten.
Een van de belangrijkste structurele hervormingen die voortkwamen uit de crash en de daaropvolgende Grote Depressie was de oprichting van de Securities and Exchange Commission (SEC) in 1934. Deze organisatie kreeg de taak om toezicht te houden op de aandelenmarkt en ervoor te zorgen dat er transparantie en eerlijkheid in de handel was. Dit was een cruciale stap in het herstellen van het vertrouwen van beleggers en het voorkomen van een herhaling van de gebeurtenissen van 1929.
Een andere belangrijke wetgeving was de Glass-Steagall Act van 1933, die een scheiding maakte tussen commerciële en investeringsbanken. Deze wet moest voorkomen dat banken te veel risico’s zouden nemen met het geld van hun klanten, zoals in de aanloop naar de crash van 1929 vaak was gebeurd. Hoewel deze wet in de late twintigste eeuw grotendeels werd ontmanteld, blijft het een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van de financiële regulering.
Internationale Gevolgen: Politieke en Economische Veranderingen
Buiten de Verenigde Staten hadden de gevolgen van de Wall Street Crash diepe en blijvende effecten. Zoals eerder vermeld, heeft de crash bijgedragen aan de politieke instabiliteit in Europa, met name in Duitsland, waar de economische malaise de deur opende voor de opkomst van Adolf Hitler en het nazisme. Dit laat zien hoe een financiële crisis niet alleen economische gevolgen kan hebben, maar ook politieke en sociale verschuivingen kan veroorzaken.
In veel andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Japan, leidde de economische crisis tot een herziening van het economische beleid. Regeringen namen vaak meer controle over hun economieën, en er was een wereldwijde beweging richting economische nationalisatie en overheidsinterventie, in een poging om toekomstige crisissen te voorkomen.
Lessen van de Wall Street Crash
De Wall Street Crash van 1929 biedt een aantal belangrijke lessen voor zowel beleidsmakers als beleggers. Ten eerste toont het de gevaren van speculatieve bubbels, waarbij de waarde van activa kunstmatig wordt opgeblazen door hebzucht en irrationeel gedrag van beleggers. Ten tweede benadrukt het de noodzaak van overheidsingrijpen en regulering om te voorkomen dat dergelijke crisissen zich herhalen.
Hoewel de marktwerking cruciaal is voor economische groei, heeft de crash aangetoond dat er grenzen moeten worden gesteld aan risico’s en dat de markt niet volledig onbeperkt mag opereren. De hervormingen die volgden op de crash, zoals de oprichting van de SEC en de Glass-Steagall Act, waren bedoeld om een stabielere financiële omgeving te creëren, maar ze blijven belangrijke onderwerpen van debat in de moderne economie.
Conclusie
De Wall Street Crash van 1929 was een van de meest verwoestende gebeurtenissen in de financiële geschiedenis. Het veroorzaakte niet alleen de grootste economische depressie van de twintigste eeuw, maar had ook verstrekkende gevolgen voor de wereldpolitiek en de manier waarop regeringen omgaan met economische crises. De lessen van de crash zijn vandaag de dag nog steeds relevant, vooral met betrekking tot het reguleren van financiële markten en het voorkomen van speculatieve bubbels.
Het is duidelijk dat de crash een keerpunt markeerde in de geschiedenis van het kapitalisme, met blijvende gevolgen voor zowel de economie als de politiek wereldwijd.
Bronnen en meer informatie
- Galbraith, J. K. (1955). The Great Crash 1929.
- “Wall Street Crash of 1929”, Encyclopaedia Britannica, 2023. Bron.
- Federal Reserve History, “Great Depression and the Fed“.